Vergi Denetim Kurulu (VDK), 2026 yılı itibarıyla vergi uyumunu artırmak ve kayıt dışı ekonomiyle mücadele etmek amacıyla “Stok Gözetim Programı” isimli yeni bir denetim ve gözetim süreci başlatmıştır.

1. STOK GÖZETİM PROGRAMI HAKKINDA GENEL BİLGİLER

VDK, bu program kapsamında risk analizi neticesinde seçilen mükelleflerden kapsamlı bilgi ve belge talep etmektedir. Mevcut verilere göre, ilk etapta stok yönünden yüksek riskli bulunan 300 mükelleften izahat istenmiştir. Programın kapsamının genişleyerek devam edeceği öngörülmektedir.

VDK Tarafından Talep Edilen Temel Bilgi ve Belgeler:

Sicil, Faaliyet ve Kârlılık Bilgileri: İşletme türü (üretim/ticaret/hizmet) ile brüt ve net satış kârlılık oranları.
İlişkili Kişi Bilgileri: Ortak, yönetici, iştirak ve bağlı ortaklıklara ait VKN/TCKN ve ilişki başlangıç tarihleri.
Stok Yönetim Verileri: Kullanılan ERP/stok programı, stok değerleme yöntemi (FIFO, Ağırlıklı Ortalama vb.) ve 2025 hesap dönemi stok devir hızı.
Üretim İşletmeleri İçin Stok Hareketleri: 2025 yılı üretim ve kaydi stok verileri (miktar ve tutar bazlı).
Ticaret İşletmeleri İçin Stok Hareketleri: 2025 yılı kaydi stok bilgileri (miktar ve tutar bazlı).
Stok Farkı Detayları: Kaydi ve fiili stoklar arasında fark varsa, bu farkın gerekçeleri.
Dönem Sonu Mevcudiyeti: Stokta kalan mamul ve ticari mallara ilişkin detaylı veriler.
Kesin Mizan: Excel formatında hazırlanmış güncel kesin mizan tablosu.

Kritik Uyarı: VDK bu yazılarla mükelleflere; “Stok beyanlarınızı gerçeğe uygun hale getirin” mesajı vermekte ve vergi incelemesi başlamadan önce bir “düzeltme fırsatı” sunmaktadır. İzahat taleplerine verilen cevapların yetersiz bulunması veya tutarsızlıkların giderilmemesi durumunda, mükellefler fiili envanter ve tam tasdik/vergi incelemesine sevk edilecektir.

2. PROGRAM KAPSAMINDA ALINMASI GEREKEN TEKNİK VE MALİ TEDBİRLER

Stok Gözetim Programı, klasik bir defter incelemesinden ziyade analitik risk taraması ve veri eşleştirme esasına dayanır. Mükelleflerin kaydi stok, fiili stok, satılan malın maliyeti ve kârlılık oranları arasında matematiksel bir tutarlılık sağlaması elzemdir.

2.1. Stok Dengesi ve Beyan Kontrolü

Beyannameler verilmeden önce aşağıdaki temel stok dengesi formülü hem miktar hem de tutar bazında test edilmelidir:

+Dönem Başı Stok

+ Dönem İçi Alışlar (veya Üretim)

– Dönem İçi Satışlar

= Dönem Sonu Stok

Bu eşitlik sağlanmıyorsa; kayıt dışı satış, şişirilmiş maliyet, eksik hasılat veya hatalı maliyetleme riskleri mevcuttur.

2.2. Fiili Envanter ve Tutanak Yönetimi

Yalnızca ERP kayıtlarına güvenmek risklidir. Özellikle yüksek tutarlı kalemlerde fiziksel sayım yapılmalıdır.

Depo sayım tutanakları güncel tutulmalı ve muhafaza edilmelidir.
Fire ve zayi oranları sektör ortalamalarıyla kıyaslanmalıdır.
Yavaş hareket eden (atıl) stoklar için liste oluşturulmalıdır.

2.3. Stok Devir Hızı ve Kârlılık Analizi

VDK’nın mercek altına aldığı iki temel rasyo üzerinde durulmalıdır:

Stok Devir Hızı: Son 3 yılın trendi ve sektör ortalaması ile uyumu.
Brüt Kâr Oranı: Satışların maliyeti ile brüt kâr arasındaki dengenin ticari hayatın olağan akışına uygunluğu.

2.4. Maliyetleme Yönteminin Belgelendirilmesi

Vergi beyannamesinde seçilen stok maliyet yönteminin (örneğin FIFO) tüm yıl boyunca tutarlı şekilde uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmeli ve bu süreç dökümante edilmelidir.

2.5. Stok Farklarının Muhasebeleştirilmesi

Fiili sayım ile kaydi envanter arasında fark varsa, bu farkın mahiyetine göre (fire, zayi, değer düşüklüğü vb.) ilgili dönemde gerekli düzeltme kayıtları (Gider/Gelir) usulüne uygun yapılmalıdır.

2.6. İlişkili Kişi ve Transfer Fiyatlandırması Analizi

Özellikle grup şirketleri arasındaki stok hareketleri; düşük kârlı satış veya maliyet kaydırması riskine karşı “Transfer Fiyatlandırması” prensipleri çerçevesinde analiz edilmelidir.

2.7. Kesin Mizan ve Stok Uyum Raporu

VDK’ya sunulacak kesin mizan öncesinde; 150-151-152-153 (Stoklar), 621-622 (Satılan Malın Maliyeti) ve 600-601 (Satışlar) hesapları arasında çapraz kontroller yapılmalıdır. Şirket bünyesinde bir “Stok Uyum Raporu” hazırlanması, olası bir izahat talebinde en güçlü savunma aracınız olacaktır.