Özet: Genel tatil günlerinde işçilerin çalıştırılması hukuken birtakım şartlara bağlanmıştır. Bu tatil günlerinde çalışmak yasak olmayıp öncelikle işçinin rızasına bağlıdır. Bu rıza sözleşme ile baştan alınabileceği gibi, sonradan da alınabilecektir. İşçinin söz konusu günde tatil yapmak yerine çalışması halinde çalışmaksızın elde edeceği bir günlük ücretine ek olarak bir günlük ücret daha ödenmek zorundadır. Bu tutar iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile artırılabilecektir. İşçinin onay vermesine rağmen çalışmaması halinde durum mazeretsiz devamsızlık olarak değerlendirilerek, fesih sebebi dahi olabilecektir.
Anlaşma Yapılmalı
İş Kanununa göre çalışanların genel tatillerde izin kullanmaları bir zorunluluk değildir. Kanun yapılan işlerin niteliğinin farklı olabileceğini, genel tatilde çalışmanın bir zorunluluk olabileceğini düşünerek genel tatil çalışmalarını serbest bırakmıştır. Fakat çalışanların genel tatillerde çalıştırılabilmeleri ancak kendilerinin verdikleri onaya bağlı tutulmuş durumdadır. İşverenler bu onayı işçiyi çalışmaya başlatmadan önce imzaladıkları sözleşmelerle alabilecekleri gibi, her bir genel tatil için ayrı ayrı da alabileceklerdir.
Onayın yazılı olarak alınması gerekmektedir. Çalışanın onayının alınmadan genel tatilde çalışmaya zorlanması, çalışan lehine haklı fesih nedeni oluşturacak, çalışan iş sözleşmesini
feshederek kıdem tazminatını alabilecektir. Dolayısıyla, işçi 1 Ocak’ta çalışmak için sözleşme ile onay verdiyse, işveren istediği durumda çalışmakla yükümlüdür.
Saat Değil Gün Esası
Bahsedilen durumdan, çalışanın onay verdikten sonra karşılıksız çalıştığı gibi bir sonuç çıkarılmamalıdır. İşçiler genel tatillerde çalışmadan o günlerin ücretine hak kazanmaktadırlar. Kanun genel tatillerde çalışanlar için ise, bu kişilerin normal ücretine ek olarak çalıştığı sürelerin ücretinin ayrıca ödeneceğini öngörmüş, tatil yapmayarak çalıştıklarından, çalışılan her gün için o günün ücretinin, çalışılmadan kazanılacak ücrete ekleneceğini belirtmiştir. Yani, bir kişi 1 Ocak’ta çalışırsa çalışmaksızın hak kazanacağı bir günlük ücrete bir günlük ücret daha ekleneceğinden, toplam iki günlük ücrete hak kazanmaktadır. Kişinin 1 Ocak’ta kaç saat çalıştığı da önemli olmayıp işçinin bir saat dahi bayramda çalıştırılması, genel tatil hakkının kullandırılmaması olarak kabul edildiğinden o günün ücreti tam olarak yansıtılmaktadır.
Hafta Tatili Öncelikli
Genel tatilin işçinin hafta tatili gününe rastlaması halinde, işçiye ayrıca bir genel tatil ücreti ödenmiyor, işçi çalışmaksızın sadece bir günlük ücretine hak kazanıyor. Fakat işçinin hafta tatilinde çalıştırılması yasak olduğundan, yukarıdakinin aksine genel tatil olsa da, işçi onay vermiş bulunsa da çalıştırılmaması gerekiyor. İşverenin aksine bir davranışı idari para cezası ile karşılaşmasına sebep olabilecektir. Dolayısıyla işçi hafta tatiline rastlayan genel tatil günü çalıştırılırsa, çalışmasının karşılığında sadece ek bir günlük ücret değil, o gün hukuka aykırı hafta tatili çalışması kabul edilerek ek bir buçuk günlük ücrete hak kazanacaktır.
Köprü İzin
1 Ocak’ta tatil yapan işçiler, bu tatilin önlerinde veya sonlarında bulunan günleri de tatillerine eklemek ve 1 Ocak’ı uzun bir dinlenme dönemine çevirmek isteyebilmektedirler. Bu durumda olan işçiler içinse işverenin elinde iki araç bulunmaktadır. Bunlardan ilki, telafi çalışmasıdır. Telafi çalışmasında işveren genel tatil ile hafta tatili arasındaki yarım, bir, bir buçuk işgününü tatil edebilmekte bunun karşılığında işçilerin diğer haftalarda günlük çalışmalarının üzerinde çalışmalarını talep edebilmektedir. Telafi çalışması işçilerin onayını gerektirmediğinden işverenler şartlar oluştuğunda doğrudan bu yola başvurabilmektedir. İşyeri genel tatil nedeniyle tatil edildikten sonra, dört ay içinde işçilere telafi çalışması yaptırılabilmektedir. Fakat burada dikkat edilmesi gereken şey, telafi çalışma süresinin günde üç saatten fazla olamayacağı ve işçilerin her hâlükârda günde 11 saatten fazla çalıştırılmaması gerektiğidir.
Köprüde Yıllık İzin
İşverenin elindeki ikinci yol ise Kanunda yapılan değişiklikle yıllık ücretli iznin günlük olarak kullandırılabilmesinin önünün açılmasıdır. Artık işverenler bir parçası 10 günden az olmamak şartıyla yıllık ücretli izinleri istenilen kadar parçaya bölerek kullandırabildiklerinden, genel tatil öncesi ve sonrası dönemler için çalışanın yıllık ücretli izin sürelerini kullanmasını talep edebileceklerdir.
İki uygulamadan hangisinin tercih edileceği ise işverenin yaptığı işe göre tespit edeceği bir durumdur. Yıllık izin kullanımında sadece tatil olmayan günlerin karşılığı yıllık izinden düşürülecek, bayram günlerinin izinleri ise yıllık izinden düşürülmeyecektir.
Çocuklar Çalıştırılamaz
İş Kanunu’nun çalışan çocuk ve gençleri koruyucu hükümlerinden biri de bayramda her ne şekilde olursa olsun çalıştırılmamalarıdır. Genel olarak 14 yaşını tamamlamış, ilköğretimi bitirmiş ancak 15 yaşını doldurmamış çalışanlar “çocuk işçi” olarak tanımlanmaktadır. 15 yaşını tamamlamış, 18 yaşını bitirmemiş olanlar da “genç işçi” olarak kabul edilmektedir. Çocuk ve gençlerin bayramda çalıştırılmaları söz konusu değildir.
