Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından geliştirilen KURGAN Sistemi, cari veriler üzerinden işlemlerin vergisel riskini analiz eden dijital bir denetim aracıdır.
Önceki yazımızda (“Vergide KURGAN Sistemi: Dikkat Edilmesi Gerekenler ve İdari Cezalar”) sistemin yasal dayanaklarını ve idari yönlerini ele almıştık.
Bu yazımızda ise KURGAN sisteminin nasıl çalıştığını ve mükelleflerin hangi noktalara dikkat etmesi gerektiğini 10 başlıkta özetliyoruz.

1. KURGAN Sistemi Nedir?

KURGAN, büyük veri analitiğini kullanarak ekonomideki mal ve hizmet işlemlerini anlık olarak tarayan bir risk analiz sistemidir.
Amaç, her bir işlemin vergisel açıdan ne kadar güvenilir olduğunu değerlendirmektir.

Kısaca:

Tüm alış ve satış işlemleri anlık olarak izlenir.
Farklı veri kaynaklarından gelen bilgiler analiz edilir.
Her işlem için “risk puanı” hesaplanır.

Not: Sistem, taraflara “riskli mükellef” etiketi koymaz; yalnızca işlemin riskli olabileceğine dair uyarı üretir.

2. İşlem Risk Puanı Nasıl Hesaplanır?

KURGAN, her işlemi birçok kritere göre değerlendirir.
Bu kriterler; fatura tutarı, işlem sıklığı, sektör ortalamaları ve geçmiş vergi uyumu gibi göstergeleri içerir.

Risk puanı oluşturulurken dikkate alınan başlıca unsurlar:

İşlemin hacmi ve sürekliliği
Tarafların geçmiş vergi uyum performansı
Faturaların düzenlenme ve ödeme şekilleri
Sektörel kıyaslamalar

3. KURGAN Yazıları Ne Anlama Gelir?

KURGAN kapsamında mükelleflere gönderilen yazılar, karşıt inceleme mahiyetinde bilgi isteme yazılarıdır.

Bu yazılar:

Denetimin başlangıcı değil, öncüsü niteliğindedir.
Alınan cevaplar, sistemin analiz altyapısına katkı sağlar.
İleride yapılabilecek denetimlerde veri girişi olarak kullanılır.

4. KURGAN Yazısına Nasıl Cevap Verilmelidir?

KURGAN yazısı alan mükelleflerin, riskli görülen işlemlerin gerçekliğini ispatlayan belgeleri toplaması gerekir.

Cevap hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler:

Belgeler eksiksiz olmalı ve işlem gerçekliğini ortaya koymalıdır.
18.04.2025 tarihli SMYİB Kullanma ve 160/A Genelgesi esas alınmalıdır.
İşlem belgelerle doğrulanabiliyorsa düzeltme yapılmamalıdır.

5. Süresinde veya Eksiksiz Cevap Verilmezse Ne Olur?

KURGAN yazılarına verilen cevaplar süresinde ve doğru biçimde olmalıdır.

Aksi durumda:

Süresi içinde cevap verilmemesi,
Eksik veya yanıltıcı bilgi sunulması

hallerinde özel usulsüzlük cezası uygulanabilir.

Bu nedenle her yazı, yasal süresi içinde titizlikle yanıtlanmalıdır.

6. KURGAN Yazısı Ceza veya Suç Duyurusu Değildir

Bir KURGAN yazısı almak, otomatik olarak bir suçlama anlamına gelmez.
Bu yazılar yalnızca, ilgili işlemde riskli bir durum olabileceğine dair uyarı niteliğindedir.

Ancak:

Mükellef tarafından verilen bilgi ve belgeler,
Vergi müfettişlerinin “kast unsuru” değerlendirmesinde belirleyici olur.

Yani, yazıya verilen yanıtın kalitesi ilerleyen süreçteki incelemeyi etkileyebilir.

7. Bilerek Kullanma – Bilmeden Kullanma Ayrımı

01.10.2025 sonrası dönemde “bilerek kullanma esastır” şeklinde bir düzenleme yapılmamıştır.
306 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği hâlâ yürürlüktedir.

18.04.2025 tarihli Genelge, bilerek kullanma fiilinin tespitinde 13 kriter öngörmüştür.
Vergi müfettişleri, bu kriterler doğrultusunda kastın varlığını değerlendirir.

8. KURGAN Cevaplarının Denetime Etkisi

KURGAN yazılarına verilen cevaplar, hem alıcı hem de satıcı tarafında denetimi tetikleyebilir.
Bu cevaplar, karşıt incelemelerde satıcının sahte belge düzenleyip düzenlemediğine dair delil olarak kullanılır.

Bu nedenle mükellefler, Genelgede belirtilen 13 kritere yoğunlaşarak işlemlerini belgelendirmelidir.

9. YMM ve MM’lerin Sorumluluğu Var mı?

KURGAN sistemi kapsamında:

Yeminli Mali Müşavir (YMM) ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM)’lerden bilgi istenmez.
Bu kişilerden herhangi bir sorumluluk veya araştırma yükümlülüğü beklenmez.

Ancak meslek mensuplarının süreci izleyerek, mükelleflerine doğru yönlendirme ve rehberlik yapması beklenir.

10. MASAK Bildirimi Gerektirmez

KURGAN yazıları, MASAK’a şüpheli işlem bildirimi yapılmasını gerektiren bir durum değildir.
Bu yazılar yalnızca vergisel risk analiz sürecinin bir parçasıdır.